Sigortada Sık Yapılan Yanlışlar

Sigorta poliçesi, iki tarafın da bazı yükümlülükleri üstlendiği karşılıklı bir sözleşmedir. Sigorta şirketinin yükümlülüğü tazminat ödemekken, sigortalının da doğru beyanda bulunmak, değişiklikleri bildirmek ve süresi içinde hareket etmek gibi yükümlülükleri vardır.

Türk Ticaret Kanunu'nun ilgili maddelerine dayanarak, poliçe sahiplerinin en sık karşılaştığı yedi hatayı ve olası sonucunu bir arada topladık.

Sözleşme Öncesinde Eksik veya Yanlış Beyanda Bulunmak

Sigorta ettiren, sözleşme yapılırken bildiği veya bilmesi gereken önemli hususları sigortacıya bildirmekle yükümlüdür (Türk Ticaret Kanunu m.1435). Bildirilmeyen ya da yanlış bildirilen bir husus önemliyse, sigortacı belirli bir süre içinde sözleşmeden cayabilir ya da prim farkı isteyebilir (m.1439).

Riziko gerçekleştikten sonra bu ihlal fark edilirse, sonuç ihmalin derecesine göre değişir: kusur ihmal düzeyindeyse tazminattan indirim yapılabilir, kasıt varsa ve ihlalle riziko arasında bağlantı bulunuyorsa sigortacının ödeme yükümlülüğü tamamen ortadan kalkabilir (m.1439/2).

Sözleşme Süresince Riskteki Değişikliği Bildirmemek

Sözleşme yapıldıktan sonra rizikoyu artıran bir değişiklik olursa, örneğin sigortalı taşınmazın veya aracın kullanım amacı değişirse, bu durumun en geç on gün içinde sigortacıya bildirilmesi gerekir (Türk Ticaret Kanunu m.1444). Bildirim yapılmazsa ve riziko gerçekleşirse, sonuç yine ihmalin derecesine göre tazminattan indirim ya da sigortacının ödeme yükümlülüğünün kalkması olabilir (m.1445).

Bu değişiklikler günlük hayatta sık karşılaşılan durumlardır: konut olarak sigortalanan bir taşınmazın bir kısmının atölye ya da depo olarak kullanılmaya başlanması, özel kullanım için sigortalanan bir aracın kurye ya da ticari taşımacılıkta kullanılması bunlara örnektir. Bu tür bir değişiklik olduğunda acenteye haber vermek, poliçenin güncel duruma göre devam etmesini sağlar.

Eksik Sigorta Yaptırmak

Sigorta bedelinin, sigortalanan menfaatin gerçek değerinden düşük belirlenmesi eksik sigortadır. Hasar kısmi olsa bile tazminat, sigorta bedelinin sigorta değerine oranına göre ödenir (Türk Ticaret Kanunu m.1462); yani değerinin altında bir bedelle sigortalanan bir eşyada, hasarın tamamı karşılanmayabilir.

Örnek olması için basit bir hesap kuralım: güncel değeri 1.000.000 TL olan bir ev, 500.000 TL bedelle sigortalanmış olsun. Bu durumda sigorta bedeli, sigorta değerinin yarısıdır. Evde 100.000 TL'lik kısmi bir hasar oluşursa, tazminat da aynı orana göre hesaplanır ve 50.000 TL olarak ödenir; kalan 50.000 TL sigortalının üzerinde kalır. Bu rakamlar yalnızca oranı göstermek için seçilmiş örneklerdir.

Aşkın Sigorta Yaptırmak

Sigorta bedelinin, menfaatin gerçek değerinin üstünde belirlenmesi aşkın sigortadır. Kanun, aşan kısmı geçersiz sayar ve buna karşılık alınan fazla primi geri verir (Türk Ticaret Kanunu m.1463); yani daha yüksek bir bedelle sigorta yaptırmak, hasarda daha yüksek tazminat almayı sağlamaz, yalnızca gereksiz prim ödemesine yol açar.

Yine örnek üzerinden bakalım: güncel değeri 1.000.000 TL olan bir ev, 1.500.000 TL bedelle sigortalanmış olsun. Aradaki 500.000 TL'lik fazlalık geçersiz sayılır; bu kısma karşılık alınan prim sigortalıya geri verilir ve tam hasarda bile 1.000.000 TL'nin üzerinde bir ödeme yapılmaz. Burada da rakamlar yalnızca örnek amaçlıdır.

İhbar Süresini Kaçırmak

Rizikonun gerçekleştiğini öğrenen tarafın, durumu gecikmeksizin sigortacıya bildirmesi gerekir (Türk Ticaret Kanunu m.1446). Geç yapılan bildirim, ödenecek tazminatta bir artışa yol açtıysa, sigortacı kusurun ağırlığına göre tazminattan indirim yapabilir.

Bu süre genel şartlarda branşa göre ayrı ayrı belirlenir: kasko sigortasında rizikonun öğrenildiği tarihten itibaren 5 iş günü, trafik sigortasında 10 gün, yangın sigortasında 5 iş günü, hırsızlık sigortasında 5 iş günüdür. Branşa göre değişen bu süreleri ve hasar anında yapılması gerekenleri Hasar Anında Yapılması Gerekenler rehberimizde ayrıca topladık.

Poliçeyi ve Özel Şartları Okumamak

Her sigorta sözleşmesi, ilgili genel şarta ve varsa poliçeye eklenen özel şartlara göre yürür (Sigortacılık Kanunu m.11). Özel şartlar sigortalı aleyhine olmamak kaydıyla eklenir ama muafiyet tutarı, hasarsızlık indirimi koşulları veya ek teminatların kapsamı gibi ayrıntılar çoğunlukla bu şartlarda yer alır.

Poliçe teslim alındığında bu ekleri okumamak, hasar anında beklenmeyen bir muafiyet ya da istisnayla karşılaşma riskini artırır; şüpheli bir madde varsa bunu imzadan önce acenteye sormak sonradan yaşanacak sürprizi önler.

Hasar Yerinde Değişiklik Yapmak

Rizikonun gerçekleşmesinden sonra sigorta ettirenin, rizikonun ve tazminatın kapsamının belirlenmesi için gerekli bilgi ve belgeyi sigortacıya sağlaması gerekir (Türk Ticaret Kanunu m.1447); hasar yerinde erken bir onarım ya da temizlik, eksperin hasarı doğru değerlendirmesini zorlaştırabilir.

Trafik kazasında da delilleri değiştirmemek benzer bir mantıkla Karayolları Trafik Kanunu'nda yer alır (m.81); bu konuyu kaza tespit tutanağı rehberimizde ayrıntılı anlattık.

Not: İçerikler Türkiye Sigorta Birliği (tsb.org.tr) ve mevzuat.gov.tr'deki resmi metinlere dayanır, bilgilendirme amaçlıdır. Poliçenizin özel şartları için bize danışın.