Sigortacılıkla İlgili Temel Kanunlar ve Genel Şartlar

Poliçenizde yazan her hak ve yükümlülüğün arkasında birkaç kanun ve düzenleme durur. Hangi hakkın hangi kanundan geldiğini ezbere bilmek gerekmez ama genel çerçeveyi tanımak, bir soru ya da anlaşmazlık çıktığında nereye bakılacağını kolaylaştırır.

Türkiye'de sigortacılığı dört temel kanun ve her branşın kendi genel şartı şekillendirir; bu dördünü ve genel şart kavramını kısaca tanıyalım.

Sigortacılık Kanunu Sektörün Çatı Kanunudur

5684 sayılı Sigortacılık Kanunu, sigorta ve reasürans şirketlerinin kuruluşundan acente, broker ve eksper gibi aracıların çalışma koşullarına kadar sektörün temel çerçevesini çizer (m.2). Sözleşmelerin ana yapısının, onaylanmış genel şartlara uygun düzenlenmesi de bu kanunla belirlenir (m.11).

Kanun ayrıca kamu yararı gerektirdiğinde hangi sigortaların zorunlu tutulabileceğini (m.13), sigortasız ya da sürücüsü tespit edilemeyen araçların yol açtığı bedensel zararlar için Güvence Hesabı'nı (m.14) ve sigorta şirketiyle uyuşmazlıkta başvurulabilecek Sigorta Tahkim Komisyonu'nu (m.30) düzenler; Komisyonun işleyişini ayrı bir rehberde ayrıntılı anlattık.

Türk Ticaret Kanunu'nda Sigorta Sözleşmesi Hükümleri

6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu'nun 1401 ve sonraki maddeleri, sigorta sözleşmesinin tanımından (m.1401) prim ödeme, beyan yükümlülüğü ve rizikonun bildirilmesi gibi tarafların karşılıklı yükümlülüklerine kadar birçok konuyu düzenler.

Kanunun dikkat çeken bir yönü, bu hükümlerin önemli bir bölümünün sigorta ettiren, sigortalı ve lehtar aleyhine değiştirilemeyecek şekilde koruyucu sayılmasıdır (m.1452). Sözleşmeye bu maddelerin aksi yazılsa bile, uygulamada kanun hükmü geçerli kabul edilir.

Tüketiciyi doğrudan ilgilendiren birkaç hüküm de bu bölümde yer alır. Sigortacı ve acente, sözleşme kurulmadan önce gerekli inceleme süresini tanıyarak sigorta ettireni aydınlatmakla yükümlüdür; bu açıklama yapılmamışsa, sigorta ettiren sözleşmenin yapılmasına on dört gün içinde itiraz etmediği sürece sözleşme poliçede yazılı şartlarla kurulmuş sayılır (m.1423). Sözleşme kendisi ya da acentesi tarafından yapılan sigortacı, poliçeyi yirmi dört saat, diğer hallerde on beş gün içinde sigorta ettirene teslim etmek zorundadır (m.1424).

Prim konusunda da kanun net bir sıra kurar: aksi kararlaştırılmadıkça prim peşin ödenir, taksitli ödemede ilk taksit poliçenin tesliminde alınır (m.1430-1431). Primini süresinde ödemeyen sigorta ettiren mütemerrit sayılır; ilk taksit ya da tek seferlik prim ödenmezse sigortacı üç ay içinde sözleşmeden cayabilir, izleyen taksitlerden biri gecikirse sigortacı on günlük bir süre vererek borcun ödenmesini ister, bu süre de geçerse sözleşme feshedilmiş sayılır (m.1434).

Karayolları Trafik Kanunu ve Zorunlu Trafik Sigortası

2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu, araç işletenlerin bir kazada üçüncü kişilere verdiği zararlardan sorumluluğunu (m.85) ve bu sorumluluğu karşılamak üzere mali sorumluluk sigortası, bilinen adıyla trafik sigortası, yaptırma zorunluluğunu düzenler (m.91).

Trafik sigortasının neyi karşıladığı kadar neyi karşılamadığını bilmek de önemlidir. Kanun, işletenin kendi kusurlu davranışından doğan bazı talepleri, işletenin eşi, usul ve füruu ile birlikte yaşadığı kardeşlerinin mallarına gelen zararları, aracın taşıdığı eşyanın uğradığı zararları, manevi tazminat taleplerini, hak sahibinin kendi kusuruna denk gelen kısmı ve gelir ya da kazanç kaybı gibi dolaylı zararları bu sigortanın kapsamı dışında sayar (m.92). Kısacası trafik sigortası, kendi aracınızın hasarını değil, karşı tarafa verdiğiniz zararı karşılar; kendi aracınız için kasko sigortası gerekir.

Kaza sonrasında kazaya karışanların yükümlülükleri (m.81-83) ve sigortacının hasar dosyasını hangi sürede ödemesi gerektiği (m.99) de bu kanunda yer alır; bu konuları hasar rehberlerimizde ayrıca ele aldık.

Afet Sigortaları Kanunu ve Zorunlu Deprem Sigortası

6305 sayılı Afet Sigortaları Kanunu, binalarda depremin doğrudan yol açtığı maddi zararlar ile depremin tetiklediği yangın, infilak, dev dalga (tsunami) ve yer kayması zararlarını karşılayan zorunlu deprem sigortasını tanımlar (m.2). Bu sigorta, kısaca DASK olarak bilinen Doğal Afet Sigortaları Kurumu tarafından yürütülür.

Zorunlu kapsam geniş tutulmuştur: Kat Mülkiyeti Kanunu'na tabi bağımsız bölümler, tapuya kayıtlı ve mesken olarak inşa edilmiş binalar, bu binaların içindeki ticarethane ve büro gibi bağımsız bölümler ile devlet kredisiyle yapılan meskenler bu sigortaya tabidir (m.10). Kamu konutları, köy yerleşik alanlarındaki binalar ve tamamı ikamet dışı amaçla kullanılan bağımsız bölümler ise kapsam dışındadır (m.10).

Sigortanın varlığı, gündelik işlemlere de yansır. Tapu müdürlükleri, kapsamdaki bir bağımsız bölüm ya da bina için tescil işlemini, zorunlu deprem sigortasının yaptırıldığı belgelenmedikçe yapamaz; su ve elektrik abonelik işlemlerinde de sigortanın varlığı ilgili kuruluşça kontrol edilir (m.11).

Genel Şart Nedir, Özel Şarttan Farkı Ne?

Genel şart, bir sigorta türü için onaylanmış ve tüm sigorta şirketlerinin aynı şekilde uygulamak zorunda olduğu ana sözleşme metnidir (Sigortacılık Kanunu m.11). Kasko, trafik, yangın, hırsızlık, sağlık gibi her branşın kendi genel şartı vardır; poliçenizde bu metne atıf yapılır. Genel şartları bugün Sigortacılık ve Özel Emeklilik Düzenleme ve Denetleme Kurumu (SEDDK) düzenler; kanun metninde bu görev, SEDDK'den önceki kurumun adıyla "Müsteşarlık" olarak geçer.

Özel şart ise sigorta şirketinin, genel şarta ek olarak ve sigortalı aleyhine olmamak kaydıyla poliçeye koyduğu ek hükümlerdir (Kasko Genel Şartları C.11). Örneğin bir hasarsızlık indirimi ya da ek bir teminatın koşulları özel şartlarda anlatılabilir; genel şartla özel şart çelişirse, sigortalı lehine olan hüküm dikkate alınır.

Genel Şartlara Nereden Ulaşılır?

Genel şartların güncel metnine SEDDK'nin ve Türkiye Sigorta Birliği'nin internet sitelerinden ya da mevzuat.gov.tr üzerinden ulaşılabilir; poliçenizle birlikte size verilen belgeler arasında da bulunması gerekir. Bir teminatın kapsamından emin olunmadığında, ilk bakılacak yer genel şart metni ve poliçenizdeki özel şartlardır.

Not: İçerikler Türkiye Sigorta Birliği (tsb.org.tr) ve mevzuat.gov.tr'deki resmi metinlere dayanır, bilgilendirme amaçlıdır. Poliçenizin özel şartları için bize danışın.