Avrupa Birliği Tek Sigorta Piyasası

Avrupa Birliği üyesi ülkelerdeki sigorta şirketleri, tek bir ruhsatla birliğin tamamında faaliyet gösterebilir. Bu düzeni kuran çerçeveye tek sigorta piyasası denir.

Bu düzen tek bir hamlede kurulmadı; yirmi yılı aşan bir süreçte art arda gelen direktiflerle şekillendi ve bugün Avrupa çapındaki bir denetim otoritesiyle birlikte işliyor.

Tek Lisans, Tek Pasaport Ne Demektir?

AB'de bir sigorta şirketi, merkezinin bulunduğu üye ülkeden aldığı ruhsatla birliğin diğer ülkelerinde de faaliyet gösterebilir; buna tek lisans ya da tek pasaport denir. Şirket bunu iki şekilde yapabilir: diğer ülkede bir şube açarak (yerleşme serbestisi) ya da kendi ülkesinden sınır ötesi hizmet sunarak (hizmet sunma serbestisi). Her iki durumda da şirketin mali denetimi, ruhsatı verdiği merkez ülkeye aittir; faaliyet gösterdiği diğer ülkeler ayrıca bir ruhsat şartı aramaz.

Aradaki farkı bir örnekle görmek daha kolaydır: merkezi bir üye ülkede ruhsatlı bir sigorta şirketi, başka bir üye ülkede fiziksel bir ofis açıp orada çalışan istihdam ederse yerleşme serbestisini kullanmış olur. Aynı şirket, hiç şube açmadan kendi merkezinden diğer ülkedeki müşterilere doğrudan poliçe satarsa bu kez hizmet sunma serbestisini kullanmış olur. Her iki yolda da şirketin ruhsatı ve denetimi, merkezinin bulunduğu ülkeye ait kalır.

Üç Kuşak Direktif

Bu düzen bir defada kurulmadı; 1970'lerden 1990'lara uzanan üç kuşak direktifle (üye ülkelerin belirli bir süre içinde kendi mevzuatlarına aktarmakla yükümlü olduğu AB düzenlemesi türü) aşamalı olarak oluştu. İlk kuşak 1973'te hayat dışı, 1979'da hayat sigortası için asgari ortak kurallar getirdi. İkinci kuşak 1988 ve 1990'da bu kuralları genişletti.

Üçüncü kuşak direktifler, 18 Haziran 1992'de hayat dışı sigortalar için 92/49/EEC, 10 Kasım 1992'de hayat sigortası için 92/96/EEC olarak kabul edildi; üye ülkeler bunları Temmuz 1994'e kadar kendi mevzuatlarına aktarmakla yükümlü tutuldu. Bu üçüncü kuşakla birlikte tek lisans sistemi bugünkü haline kavuştu.

Solvency II: Ortak Sermaye Yeterliliği

Zamanla farklı tarihlerde çıkan dokuz ayrı denetim direktifi, tek bir çerçevede toplanma ihtiyacı doğurdu. 2009/138/EC sayılı Solvency II direktifi bu dokuz direktifi birleştirdi ve sigorta şirketlerinin taşıdıkları riske göre ne kadar sermaye bulundurması gerektiğini (sermaye yeterliliği) ortak kurallara bağladı. Üye ülkeler direktifi 31 Mart 2015'e kadar kendi mevzuatına aktardı, kurallar 1 Ocak 2016'dan itibaren fiilen uygulanmaya başladı.

Sigortacılık literatüründe Solvency II çerçevesi genellikle üç ana dayanak üzerinden anlatılır. Birincisi, şirketin taşıdığı riske göre ne kadar sermaye bulundurması gerektiğini belirleyen sermaye gereklilikleridir. İkincisi, şirketin yönetişim yapısını, iç kontrolünü ve risk yönetimi süreçlerini düzenleyen kurallardır. Üçüncüsü ise şirketin mali durumunu düzenleyiciye ve kamuoyuna açık, karşılaştırılabilir biçimde raporlamasını sağlayan şeffaflık kurallarıdır. Bu üçlü yapı, çerçevenin nasıl işlediğini anlamayı kolaylaştıran yerleşik bir sınıflandırmadır.

Sigorta Dağıtım Direktifi (IDD)

(EU) 2016/97 sayılı Sigorta Dağıtım Direktifi, 20 Ocak 2016'da kabul edildi ve daha önceki Sigorta Aracılık Direktifi'nin (2002/92/EC) yerini aldı. Direktif, ürün tasarımından satışa kadar tüketici korumasını güçlendiren kurallar getirir; sigortayı dağıtan taraflara müşterinin çıkarına uygun, dürüst ve mesleğe yaraşır biçimde davranma yükümlülüğü yükler.

Bu genel ilke pratikte üç şeye karşılık gelir: satıştan önce ürünün kapsamının, priminin ve istisnalarının anlaşılır biçimde anlatılması; teklif edilen ürünün müşterinin gerçek ihtiyacına uygun olup olmadığının değerlendirilmesi; ve dağıtıcının o ürünü satmaktan bir komisyon ya da başka bir çıkar sağladığı durumlarda bunun müşteriye açıklanması, yani olası bir çıkar çatışmasının bildirilmesi. Bu üç unsur, AB'de bir poliçe satın alan tüketicinin satış öncesinde beklemesi gereken asgari standardı oluşturur.

EIOPA: Ortak Gözetim Otoritesi

1094/2010 sayılı AB Tüzüğü ile kurulan Avrupa Sigorta ve Mesleki Emeklilik Otoritesi (EIOPA), 2011'de faaliyete geçti ve daha önceki CEIOPS yapısının yerini aldı. Merkezi Almanya'nın Frankfurt am Main kentinde bulunan EIOPA, üye ülkelerin denetim otoriteleri arasında eşgüdümü sağlar ve tek piyasanın tutarlı işlemesine katkı verir.

Türkiye'nin Durumu

Türkiye, Avrupa Birliği üyesi değildir; bu nedenle Solvency II'ye uyum yükümlülüğü de bulunmuyor. Bazı haber kaynaklarında SEDDK'nin sermaye yeterliliği düzenlemelerinin risk esaslı yaklaşıma yaklaştığından söz edilse de, tam bir uyum sağlandığına dair resmi bir AB belgesi bulunmuyor; bu konuyu izleyen bir okuyucunun güncel gelişmeleri SEDDK'nin kendi duyurularından takip etmesi daha sağlıklı olur.

Tüketici İçin Ne Anlama Gelir?

AB'de yaşayan ya da çalışan biri, tek pasaport sistemi sayesinde birlik içindeki herhangi bir üye ülkeden ruhsatlı bir şirketin sınır ötesi sunduğu poliçeyi değerlendirebilir; şirketin o ülkede ayrıca ruhsatlı olması gerekmez. Türkiye'de yaşayan ve AB'deki bir şirketten doğrudan poliçe almayı düşünen biri içinse durum farklıdır: Türkiye bu sistemin parçası olmadığı için, böyle bir poliçenin hangi hukuka tabi olacağı, hangi kurumun denetiminde olacağı ve bir uyuşmazlıkta nereye başvurulacağı ayrıca değerlendirilmesi gereken sorulardır.

Yurt dışındaki bir şirketten poliçe almayı düşünüyorsanız, o poliçenin hangi ülkenin hukukuna ve hangi denetim otoritesine bağlı olduğunu önceden öğrenmek, bir anlaşmazlıkta nereye başvurulacağını baştan netleştirir; gerekirse bir hukuk danışmanının görüşü alınabilir.

Not: İçerikler Türkiye Sigorta Birliği (tsb.org.tr) ve mevzuat.gov.tr'deki resmi metinlere dayanır, bilgilendirme amaçlıdır. Poliçenizin özel şartları için bize danışın.